Historia Sekcji Speleologicznej PTP im. Kopernika

Sekcja Speleologiczna Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika powstała w Krakowie w dniu 6 maja 1964 r. Wydarzenie to było ukoronowaniem inicjatyw i działań organizacyjnych prowadzonych od około dwu lat. Natomiast idea założenia w Polsce organizacji zajmującej się speleologią, rozumianą w sensie dosłownym (speleion - jaskinia, logos - nauka, wiedza) pojawiła się u nas już w grudniu 1950 r. Wtedy to Kazimierz Kowalski opublikował w 3. Zeszycie "Grotołaza" artykuł "Speleologia i turystyka jaskiniowa w Polsce". Po raz pierwszy zostały w nim sformułowane podstawy ideologiczne działalności jaskiniowej. W jej ramach autor wydzielił speleologię - naukową działalność związaną z jaskiniami i krasem oraz turystykę jaskiniową, w dzisiejszym rozumieniu - taternictwo jaskiniowe (alpinizm podziemny, speleoalpinizm). Dla każdego z tych kierunków działalności jaskiniowej K. Kowalski proponował utworzenie odrębnych, formalnych struktur organizacyjnych. (Trzeba tutaj dodać, że w owym czasie nie istniała w Polsce żadna formalna organizacja zajmująca się jaskiniami. Jedyną organizacją jaskiniową, ale nieformalną i wówczas nielegalną był "Klub Grotołazów"). W przypadku turystyki i taternictwa jaskiniowego mogłaby to być np. sekcja jaskiniowa Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, a w odniesieniu do speleologii, np. komisja przy Polskim Towarzystwie Przyrodników, Polskim Towarzystwie Geograficznym lub jakiejś innej organizacji o charakterze naukowym.

Pierwszą z tych propozycji zdołano zrealizować w 1953 r., kiedy to przy Komisji Taternictwa Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (Polskie Towarzystwo Tatrzańskie przestało istnieć w końcu 1950 r.) utworzono Podkomisję Taternictwa Jaskiniowego. Druga z tych propozycji doczekała się realizacji dopiero po przeszło 10 latach.

Starania zmierzające do skupienia w jednej organizacji ludzi zajmujących się problematyką speleologiczną, a działających dotąd w skłóconych z sobą klubach taternicko-jaskiniowych rozpoczął, działający w Kielcach, Bronisław W. Wołoszyn. Wspierany przez Zbigniewa Rubinowskiego, zdołał swoją inicjatywą zainteresować Edmunda Massalskiego, ówczesnego prezesa Kieleckiego Towarzystwa Naukowego. Towarzystwo to rozesłało ankietę do kilkudziesięciu potencjalnie zainteresowanych osób i uzyskawszy kilkanaście pozytywnych odpowiedzi i zgłoszeń, zorganizowało w dniach 29.05-1.06.1963 r. w Świętej Katarzynie oraz w Kielcach spotkanie o nazwie Seminarium Speleologiczne I Ogólnopolskiego Zjazdu Badaczy Krasu.


W spotkaniu tym wzięło udział 18 osób (wymienionych w kolejności przedstawionej na fotografii, idąc od lewej do prawej strony): Stefan Zwoliński, Bronisław Goch, Zbigniew Rubinowski, Kazimierz Kowalski, Hanna Majchert-Wójcik, Monika Błaszak, Andrzej Walczowski, Tadeusz Dąbrowski, Edmund Massalski (prezes Kieleckiego Towarzystwa Naukowego), Józef Bażyński, Anna Marchlewska-Koj, Zbigniew Mossoczy, Ryszard Gradziński, Janusz Rabek, Bernard Koisar, Bronisław W. Wołoszyn, Jan Rudnicki, Andrzej Skalski oraz (nieobecny na fotografii) Zbigniew Wójcik, który prawdopodobnie wykonał to zdjęcie.

W trakcie trwania tego spotkania wygłoszono 14 referatów oraz zwiedzano tereny krasowe i jaskinie okolic Łagowa, Kadzielni i Skorocic. Na końcowym posiedzeniu w Kielcach zebrani przyjęli wniosek o konieczności rozpoczęcia działań zmierzających do utworzenia ogólnopolskiej organizacji speleologicznej. W celu realizacji tego wniosku powołano specjalny komitet organizacyjny w składzie: K. Kowalski, R. Gradziński, Z. Mossoczy, Z. Rubinowski, B.W. Wołoszyn i S. Zwoliński.

Po rozpoznaniu istniejących wówczas możliwości organizacyjnych i dokonaniu niezbędnych uzgodnień, komitet zwołał w dniu 6.05.1964 r. w Krakowie zebranie organizacyjne wszystkich zainteresowanych sprawą osób. To właśnie na tym zebraniu powołano do życia Sekcję Speleologiczną Polskiego Towarzystwa Przyrodników im Kopernika (co zostało udokumentowane w protokole).

Uczestnikami zebrania i jednocześnie członkami założycielami Sekcji Speleologicznej byli (w kolejności udokumentowanej na liście obecności): Kazimierz Maślankiewicz (Kraków, prezes Zarządu Głównego PTP im. Kopernika), Kazimierz Kowalski, Janusz Kozłowski (Kraków), Stefan Zwoliński (Zakopane), Włodzimierz Starzecki (Kraków), Hanna Majchert-Wójcik (Warszawa), Wiesław Maczek (Kraków), Ryszard Gradziński (Kraków), Maria Drzał (Kraków), Krystyna Oleksynowa (Kraków), Jerzy Pokorny (Kraków), Kazimierz Klimek (Kraków), Stanisław Wójcik (Zakopane), Maciej Lewandowski (Kraków), Ewa Lewandowska (Kraków), Janusz Rabek (Wrocław), Bronisław W. Wołoszyn (Wrocław), Wacław Szymczakowski (Kraków), Marian Pulina (Wrocław), Wincenty Harmata (Kraków), Janusz Wojtusiak (Kraków), Wojciech Staręga (Warszawa), Cezary Dziadosz (Warszawa), Janusz Baryła (Kraków) oraz Jan Rudnicki i Zbigniew Wójcik (obaj z Warszawy), którzy dostarczyli pisemne zgłoszenia.

Na zebraniu powołano tymczasowy Zarząd Sekcji Speleologicznej PTP im. Kopernika w składzie: K. Kowalski - przewodniczący, R. Gradziński - sekretarz, J. Pokorny, J. Rudnicki, B.W. Wołoszyn, Z. Wójcik i S. Zwoliński - członkowie. Ustalono także, że podstawową formą działalności Sekcji będzie organizowanie corocznych sympozjów speleologicznych obejmujących część referatową oraz wycieczki terenowe (link do sympozjów). Od 29. Sympozjum Speleologicznego (1995 r.) wydawane są regularnie materiały sympozjalne. Wcześniej sporadycznie wydawano publikacje będące pokłosiem niektórych sympozjów speleologicznych. Efektem działania Sekcji jest także kilka innych wydawnictw (link do wydawnictw). Innym kierunkiem działania Sekcji Speleologicznej było i jest animowanie pracy Komisji Nagrody oraz Medalu im. Marii Markowicz-Łohinowicz.
Janusz Baryła